كاروانسراى « 1 » بزرگى نرسيده به شهر اقامت گزيديم . اين منطقه به سبب وجود آب خوب داراى ميوه و درختان انگور بسيارست . روبرو در سمت راست دو كوه بلند با قله‌اى تيز قرار داشت كه بر فراز قلهء يكى از آن‌ها برجى با رأس صاف و مسطح ديده مىشد . چون خسته و كوفته بوديم ، از كوه بالا نرفتيم . آنچه را كه در زير مىخوانيد از دفتر خاطرات روزانه ماندلسلو « 2 » بيرون آورده‌ام و بازگو مىكنم : « مقابل شهر كوچك و زيباى نطنز كوه سنگى نوك‌تيزى قرار دارد . چون بر فراز قلهء يكى از آن‌ها برجى ديده مىشد ، من با دو نفر از نوكرانم با اين تصور كه در آنجا چيز مهمى ببينم ، باوجود خطر از كوه بالا رفتيم . من چيزى جز يك برج « 3 » در آنجا نديدم كه با خشت پخته ساخته‌شده بود . قسمت پائين برج هشت‌گوش بود كه در بالا مدور شده و سقف آن را كاشى آبى رنگ پوشانده بود و انسان مىتوانست از آن بالا رود . اين برج در قسمت پائين داراى هشت قدم قطر بود و به سبب داشتن تعداد زيادى در و پنجره از بيرون ، درون آن ديده مىشد . برفراز كوه غير از اين ساختمان چند نوع درخت وجود داشت كه من آن‌ها را نمىشناختم . از هيچ چيز تعجب نكردم جز زحمتى كه براى حمل خشت نپخته از پائين به بالاى اين كوه سنگى دو تا دور صاف و صعب العبور متحمل شده بودند . من سه

--> ( 1 ) - كتاب « كاروانسراهاى ايران و ساختمان‌هاى كوچك ميان راه‌ها » صفحه 130 : « الئاريوس در اين كاروانسرا ( كاروانسراى نطنز ) در ماه ژوئيه 1637 اقامت كرده است . در بالاى سردر ورودى كتيهء زيبائى وجود دارد . متأسفانه اين كاروانسرا اكنون به صورت قلعه‌اى براى استفاده روستائيان درآمده و بنابر احتياج آنان در برابر اين كتيبه تيغه كشيده‌اند . بهر حال اين كاروانسرا در زمان شاه عباس اول يا در زمان شاه صفى برپا شده است و در عهد پادشاه اخير الئاريوس در آن اقامت كرده است » - م . ( 2 ) - Mandelslo - در پانويس‌هاى پيشين اين شخص به خواننده معرفى شده است - م . ( 3 ) - كتاب فوق الذكر ، همان صفحه : « شاه عباس براى قلعه « منظور كاروانسراى ياد شده است - م ) برجى برپا كرد ( اين برج هنوز برپاست ) » - م .